Rehabilitacja po urazach rdzenia kręgowego

Lecznicze oddziaływanie klimatu wysokogórskiego jest już obecnie wykorzystywane w rehabilitacji po urazach w obrębie rdzenia kręgowego. W wyniku jej oddziaływania dochodzi do uwolnienia czynnika neurotroficznego pochodzenia mózgowego (BDNF – brain derived neurotrophic factor), który wpływa na plastyczność neuronów. W ten sposób osoby z niepełnym przerwaniem rdzenia szybciej odzyskują stopniową ruchomość w kończynach, a osoby z wysokim uszkodzeniem rdzenia są w stanie powrócić do samodzielnego oddychania z użyciem przepony.

 

loxys-69

 

Zostało udowodnione, że przebywanie w warunkach obniżonej zawartości tlenu wspomaga połączenie przerwanych neuronów. Niski poziom tlenu powoduje uwolnienie znacznych ilości serotoniny w obrębie mózgowia. To z kolei pobudza produkcję czynnika neurotroficznego pochodzenia mózgowego (BDNF – brain-derived neurotrophic factor). BDNF posiada udowodnione działanie w zakresie indukowania różnicowania neuronów, ich dojrzewania, tworzenia synaps oraz wzrostu neuronów. Taka odpowiedź adaptacyjna u osób z niepełnym przerwaniem rdzenia kręgowego prowadzi do powstania nowych połączeń, dzięki czemu dochodzi do poprawy funkcjonalności w niepełnie unerwionych dystalnych częściach ciała (kończyny). Na dojrzewanie, przeżycie i funkcjonowanie układu nerwowego wpływają również inne czynniki, powstające w znacznej ilości w trakcie hipoksji. Jest to między innymi czynnik wzrostu hepatocytów (HGF), czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF) oraz erytropoetyna (EPO). Erytropoetyna ma szczególne znaczenie, ponieważ działa ochronnie na neurony w warunkach niedotlenienia, przeciwzapalnie oraz – co jest najistotniejsze – usprawnia proces regeneracji złączy nerwowo-mięśniowych po uszkodzeniach mechanicznych (Vinit S. 2009). Czynnik przyrostu śródbłonka naczyniowego rozbudowuje sieć naczyń mikrokapilarnych, dzięki czemu krew może docierać do uszkodzonych i obumarłych tkanek.

 

loxys-70

 

Poniżej znajduje się krótki opis jednego z najbardziej doniosłych badań z użyciem warunków wysokościowych uzyskanych poprzez redukcję tlenu, w trakcie rehabilitacji osób po niepełnym przerwaniu rdzenia kręgowego. W badaniu, w którym wzięło udział 19 osób po przebytym urazie rdzenia kręgowego, po 5-dniowej terapii w warunkach hipoksji zaobserwowano istotną poprawę w szybkości przejścia odcinka długości 10 metrów (10 m walk test). Średnie tempo przejścia poprawiło się o 3,8 s. w porównaniu do grupy kontrolnej, rehabilitowanej w „normalnej” zawartości tlenu (Hayes B.H. 2013).

W wysokim przerwaniu rdzenia kręgowego (w odcinku szyjnym), w wyniku czego dochodzi do porażenia mięśni oddechowych wraz z przeponą, konieczne jest prowadzenie wentylacji zastępczej. W takich sytuacjach istnieje ryzyko uzależnienia od respiratora, co w dłuższej perspektywie uniemożliwia odzwyczajenie od oddechu zastępczego. Jednocześnie należy pamiętać, że porażenie mięśni oddechowych prócz asfiksji (uduszenia) prowadzi do innych śmiertelnych powikłań (np. zapalenia płuc). Z tego względu bardzo istotne jest wczesne rozpoczęcie skutecznego procesu rehabilitacji, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości neurotroficznych i neuroplastycznych układu nerwowego. Dużą skuteczność w tego typu rehabilitacji daje również zastosowanie symulowanych warunków wysokościowych. Dzięki pojawieniu się neurotroficznych czynników wzrostu dochodzi do wznowienia przekaźnictwa do motoneuronów przepony oraz szybszego zaangażowania pozostałych mięśni oddechowych. Jednocześnie należy pamiętać o zwiększonej impulsacji ze strony chemoreceptorów obwodowych na zmniejszoną zawartość tlenu we krwi tętniczej oraz odpowiedzi z ośrodka oddechowego pod postacią większej impulsacji (HVR – hypoxic ventilatory response) oraz większej wrażliwości na niedotlenienie (HVS – hypoxic ventilatory sensitivity).

 

loxys-71

 

W licznych badaniach udowodniono skuteczność tego typu terapii. Stosowano różne protokoły badania i wszystkie okazywały się skuteczne. W jednym z badań warunki wysokościowe były stosowane w trakcie snu. Spontaniczny powrót ruchomości przepony zaobserwowano już po 2 tygodniach (Fuller D.D 2003). W innym badaniu, które trwało 7 dni, a ekspozycja na hipoksję miała formę przerywaną i była wykonywana w ciągu dnia, również zaobserwowano wznowienie przewodnictwa do przepony (Lovett-Bar MR. 2012).

 

Rehabilitacja po urazie czaszkowo-mózgowym oraz udarach mózgu

Uwolnienie wspomnianego powyżej neurotroficznego czynnika pochodzenia mózgowego (BDNF), czynnika wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF) przy jednoczesnej większej obecności czynnika wzrostu nerwów (NGF) i glejowego czynnika wzrostu (GPF) – do czego dochodzi pod wpływem kontrolowanego niedotlenienia – pozwala w znaczny sposób modulować plastyczność mózgu. Ma to szczególne znaczenie po urazach i udarach mózgu, których największą konsekwencją jest znaczne niedotlenienie kory mózgowej, co prowadzi do jej obumarcia. Obumarcie kory mózgowej daje efekty pod postacią ubytków neurologicznych, tj. niedowłady, niepamięć, zaburzenia osobowości, brak możliwości mówienia, znaczy ubytek zdolności intelektualnych. Uaktywnienie powyższych czynników wzrostu pozwala stymulować komórki nerwowe (neurony i synapsy) do ich odbudowy.

 

loxys-72

 

Jednocześnie prowadzona rehabilitacja w formie nauki daje dużo większe rezultaty w przywracaniu utraconych umiejętnościach ruchowych i intelektualnych, co w znacznym stopniu poprawia jakość życia (Schega L. 2013). Choć narażanie człowieka po urazie/udarze mózgowym na niedotlenienie wydawałoby się szkodliwe, to ma ono jednak inny charakter. Nie jest tak silne, jak w wypadku ucisku krwiaka na struktury mózg lub przerwania dopływu krwi do określonej jego części z powodu zatoru (udaru niedokrwiennego). Omawiany tutaj rodzaj hipoksji jest łagodny, stymulujący i pobudzający cały organizm do ukierunkowanej odpowiedzi adaptacyjnej, a nie nagły i bardzo silny, obejmujący fragment tkanki, jak ma to miejsce w przypadku urazu/udaru mózgu.